Dış Tanıtım Türkiye açısından özellikle büyük önem taşımaktadır. Türkiye son on beş yıllık dönem içerisinde turizm sektöründe çok büyük bir ilerleme kaydetmiştir. Bu ilerlemeyi gerçekleştirebilmek için gerek alt - yapı gerekse üst - yapı alanlarında çok büyük harcamalar yapılmış, girişimcilere önemli miktarlarda teşvikler verilmiş ve kolaylıklar sağlanmıştır. Bu dönemde yapılan harcamaların önemli bir bölümünü de dış tanıtım harcamaları oluşturmuştur. Türkiye hem tarihten gelen ve belirli çevrelerde hala varlığını koruyan yanlış ve olumsuz imajını düzeltebilmek, pek çok kişi ve kuruluş tarafından aleyhine yürütülen kampanyaların etkinliğini azaltabilmek hem de kendi değerlerini, hedeflerini, ilkelerini, insanının pek çoklarında bulunmayan olumlu özelliklerini anlatabilmek amacıyla dış tanıtım faaliyetlerinde bulunmuştur ve bulunmaktadır. Bu çalışma dahilinde “ Dış Tanıtım “ kavramı teorik olarak belirli açılardan ele alınmış ve Türkiye’nin Dış Tanıtım faaliyetleri nedeniyle yapmış olduğu harcamaların etkinliği de ölçülmeye çalışılmıştır.

“ Tanıtım “ kavramından yola çıkarak “ Dış Tanıtım “ kavramını tanımlamak gerekirse, dış tanıtım, ülkenin her türlü olanak ve değerlerinin yurt dışında tanıtılması olarak kısaca ifade edilebilir. Daha geniş kapsamlı bir tanımlama yapılırsa, dış tanıtım ülke hakkında olumlu bir imaj oluşturmak, varsa yanlış düşünce ve önyargıları ortadan kaldırmak, bütün bunların sonucunda da bir ölçüde de olsa ekonomik kazanç sağlamak amacıyla reklam, halkla ilişkiler, propaganda ve enformasyon gibi yöntemler kullanarak, hedef kitlelere yöneltilen aydınlatıcı faaliyetler olarak tanımlanmaktadır.

Turizm talebi konusunda yapılan birçok araştırmada “ Dış Tanıtım “ önemli bir değişken olarak saptanmıştır. Reklam ve propaganda gibi araçlardan yararlanılarak gerçekleştirilen “ Dış Tanıtım “ ın talep üzerindeki en önemli etkisi, bir turistik bölge ya da ülke konusunda tüketiciyi haberdar etmesi ya da bilgi vermesidir. Bu faktörün mevcut turizm talebini artırmaya yönelik etkisi olacağı gibi, potansiyel talebi de harekete geçirme gücü vardır.

2. 1. Reklam

Reklam, turizm pazarlaması araçları arasında büyük önem taşıyan, satış artırıcı bir tür haberleşme tekniğidir. Turizm reklamcılığı, ticari reklamcılığın araç ve yöntemlerini kullanarak turizm hareketlerini geliştirmek ve turistik mal ve hizmet satışını artırmak amacıyla girişilen çabaların tümü olarak tanımlanabilir ( Erol 1992 : 98 ).

2. 2. Propaganda

• Basınla İlişkiler : Bir kişiye, ürüne ya da hizmete dikkati çekmek için, haber değeri taşıyan bilgilerin yayınlanmasını sağlamak,
• Ürün Tanıtımı : Spesifik ürünlerin varlığından hedef kitlenin haberdar edilmesi,
• Tamamlayıcı İletişim : Firmanın daha iyi anlaşılmasını sağlayıcı dahili ve harici haberleşmenin oluşturulması,
• Lobicilik : Yasalarda ve düzenlemelerde değişiklik yapmaya ya da bunları iptal ettirmeye yönelik olarak, kanun yapıcılar ve hükümet kuruluşlarıyla ilişki kurmak,
• Danışmanlık : Kamuoyunun eğilimleri, şirketin pozisyonu ve imajı hakkında yönetime danışmanlık yapmak.

Halkla İlişkiler ürünler, insanlar, mekanlar, fikirler, faaliyetler, organizasyonlar ve hatta toplumlar ile ilgili olarak kullanılabilir. Ticaret birlikleri halkla ilişkileri, yumurta , süt, patates ve elma gibi tüketim mallarına karşı, yeniden bir ilgi oluşturabilmek amacıyla kullanırlar. New York, “ New York’u Seviyorum “ kampanyası ile değiştirdiği imajı sonucunda çok sayıda turist tarafından ziyaret edilmiştir. Ülkeler Halkla İlişkileri daha fazla turist ve yabancı yatırımcı çekmek, uluslararası destek sağlamak amacı ile kullanırlar.

Halkla İlişkiler reklamın olduğundan çok daha düşük bir maliyetle, halkın algılaması üzerine daha güçlü bir etkide bulunabilir. Medya da işgal edilen yer ve zaman için herhangi bir ödemede bulunulmaz, daha çok, halkla ilişkiler faaliyetlerini yürüten elemanlara ödeme yapılır. Eğer ilginç bir hikaye yakalanabilirse, milyonlarca dolara malolan bir reklam kadar etkiye sahip olunacak bir biçimde, faklı medya organlarında yer alınabilir ve bunun güvenilirliği reklamdan daha fazladır.

2. 4. Enformasyon

Bir durum ve olay hakkında, bir kaynaktan bir hedefe, onu aydınlatmaya dönük her türlü bilgi iletilmesi sürecidir. Enformasyon aydınlatma işlevini, o ülke toplumunun politik, ekonomik, sosyal ve kültürel yapısına göre değişik statü, yön ve içeriklerde yerine getirir. Bir kısım ülkede enformasyon kısmen özel sektör, kısmen de kamu sektörünün elinde iken, diğer bir kısım ülkelerde tümüyle devletin kontrolü altında gerçekleştirilen bir faaliyettir ( İnceoğlu 1985 : 55 ).

Turizm söz konusu olduğunda enformasyon, turizm bölgelerinin her türlü zenginlik ve olanaklarından hedef kitlelerin haberdar edilmesi olarak nitelendirilebilir.

3. Dış Tanıtımın Turizm Açısından Önemi ve Etkisi

Bu tanımın temel özellikleri aşağıdaki gibidir;

• Turizmde tanıtma öncelikle bilgi verme fonksiyonu içermektedir,
• Dış Tanıtım, ülkenin temel siyasal, ekonomik tercihleri doğrultusunda ulusal dış politikaya uygun olan faaliyettir,
• Dış tanıtım amaçları olan bir faaliyettir. Bu amaçlar Dünyada ülkeyle ilgili olumlu bir imaj yaratmak, ülke saygınlığını artırmak, ülke hakkında yanlış bilgi ve görüşleri, izlenimleri ortadan kaldırmaktır,
• Dış tanıtımın temel ilkeleri genellikle devlet tarafından saptanır,
• Dış Tanıtım faaliyetlerinin yürütülmesinde değişik kamu ve özel kesim kuruluşları uyum içinde çalışmalıdırlar,
• Dış Tanıtım açık, sürekli, yoğun ve sistemli biçimde yapılan faaliyetlerdir.

Yukarıdaki tanımdan ve tanımın özelliklerinden anlaşılabileceği gibi, dış tanıtım turizmin gelişmesi, ülkeye yönelik talebin artması açısından hayati derecede önemlidir. Dış Tanıtım sayesinde insanların dikkatini turistik mal ve hizmetlerin üzerine çekme, onlara bu mal ve hizmetlerin fiyatları, özellikleri, kaliteleri gibi konularda bilgi verme, telkinde bulunma ve bunun sonucunda da hedef kitle veya kitlelerin nezninde olumlu bir imaj yaratma şansına sahip olunabilmektedir.

• Talebin artırılmasına yönelik faaliyetlerin gerçekleştirilmesi ve bu yapılırken de yurt dışı tanıtım faaliyetlerinde, bu konularda tecrübeli olan şirketlerle çalışılması,
• Turistik tanıtmaya yeni bir yön verilmesi,
• Tanıtım konusunda yeni bir örgütlenmeye gidilmesi,
• Hedef ülkelerin özelliklerinin göz önünde bulundurularak tanıtma faaliyetlerine yön verilmesi,
• Yayınlarda geleneksel özelliklerin ön plana çıkarılması,
• Seyahat Acentalarının, Tur Operatörlerinin, Havayolu Firmalarının temsilcilerinin ülkede ağırlanması,
• Tanıtım konusunda uzman eleman istihdam edilmesi,
• Tanıtma giderlerinin rasyonel kullanılmasının sağlanması,
• Özel sektörün tanıtma harcamalarına katılması,
• Tanıtma görevini doğrudan ya da dolaylı üstlenen kamu ve özel sektör kuruluşları arasında eşgüdümün sağlanması,
• Yıl boyu talep yaratılması,
• Turizm talebinin dengeli dağılımının sağlanması,
• Talep çeşitliliğinin sağlanması,
• Türkiye’nin ayrıcalıklı özelliklerinin vurgulanması,
• İletişim ağının genişletilmesi ve teknolojik yeniliklerden daha fazla yararlanılması.

Söz konusu kuruluşlar arasında en yetkili olan kurum Turizm Bakanlığı dır. Türkiye’nin yurt dışındaki imajının geliştirilmesi, Türkiye’nin uluslararası turizm pazarındaki payının artırılması, böylece hem döviz kazandıran hem de istihdam yaratan bir sektör olan turizmin, ülkenin sosyo - ekonomik gelişimine olan katkılarının en üst düzeye çıkarılması, bakanlığın tanıtım faaliyetlerinin amacı olarak belirtilmiştir. Bu amaca ulaşmak için gerçekleştirilen faaliyetler ise ana başlıkları itibari ile şu şekilde belirtilebilir; Araştırma, stratejik planlama, reklam, halkla ilişkiler, enformasyon, kongre, fuar ve gösteri faaliyetleri ve satış geliştirme.

Tablo 1: Tanıtma Genel Müdürlüğü İnsan Gücü ( Haziran 2000)

Tablo 1 ve Tablo 2 de dikkati çeken hususlardan birisi, Tanıtma Genel Müdürlüğünde toplam olarak 1529 personel görev yapmakta iken bunlardan sadece 45 tanesinin yurt dışı teşkilatında görevli olduklarıdır. Personelin çok önemli bir bölümü il turizm müdürlükleri bünyesinde görev yapmaktadır. Yirmi ülkede tanıtma müşavirlik ve ataşeliği bulunurken, bunların büyük çoğunluğu AB üyesi ülkelerden oluşmaktadır. Kıta Avrupası dışında ise A. B. D., Japonya, Singapur, İsrail, Avustralya, Kanada ve Kuveyt de tanıtma müşavirlik ve Ataşelikleri bulunmaktadır.

Türkiye’nin dış tanıtımında Dışişleri Bakanlığı, Kültür Bakanlığı gibi kuruluşlara önemli görevler düşmektedir. Bunların başında yer alan Dışişleri Bakanlığı; Türkiye’nin yürüttüğü siyasetin tanıtılması, anlatılması, hedeflerinin, stratejilerinin ortaya konulması, kendi güvenliğine yönelik olarak giriştiği bir takım faaliyetlerin dış kamuoyuna doğru bir biçimde aktarılması, yabancı basın ve yayın organlarında Türkiye aleyhinde ortaya konan dayanıksız ve yanlış haber ve yayınlara ilk anda tepki gösterilmesi noktasında olan geniş teşkilata, deneyimli, tecrübeli elemanlara sahip olması nedeni ile Türkiye’nin Dış Tanıtımında oldukça önemli bir role sahiptir.

• Körfez krizi ve sonrasındaki körfez savaşı,
• Terör,
• Bağımsızlıklarını kazanan Türk Cumhuriyetleri ile ilişkiler,
• AB’ ye tam üyelik başvurusu ve ardından imzalanan Gümrük Birliği

• GAP,
• Petrol boru hattı projesi,
• Barış suyu projesi,
• İnsan hakları ihlallerine ilişkin iddialar,
• Demokratikleşme konusu,

Türkiye’nin tanıtımına yönelik olarak, Turizm Bakanlığından üniversitelere, vakıflardan Diyanet İşleri Başkanlığına kadar çok sayıda kurum ve kuruluş faaliyet de bulunmaktadır. Olumlu bir Türkiye imajının oluşturulması için tanıtma faaliyetlerinde hangi hususların göz önüne alınması gerektiği, nelere dikkat edilmesi gerektiği, nelerden kaçınılması gerektiğine dair çalışmalar mevcuttur. Ancak, Türkiye’nin tanıtımına yönelik çabalar için harcanan kaynakların, ülkenin turizm gelirlerine ve turist sayısına olumlu etkilerinin olup olmadığına ilişkin bir bilgiye rastlanmamıştır.

5. 2. Araştırmanın Amacı

Ancak, sık sık, mevcut kapasitenin kullanımında, yetersiz talep nedeni ile sıkıntılarla karşılaşılmaktadır. Talep yetersizliğinin en önemli nedenlerinden birisi olarak da Türkiye’nin tanıtımına yönelik olarak gerçekleştirilen faaliyetlerin etkisiz olması gösterilmiştir. Bu durumun en önemli sebebinin, gereken miktarda kaynağın tanıtıma tahsis edilmemesi olduğu söylenebilir. Ülkeye yönelik turizm talebinin istenilen düzeyde olmaması, atıl kapasiteye ve sonuçta ülke ekonomisinde önemli kayıplara neden olmaktadır. Aşağıdaki tabloda Türkiye’nin ve birçoğu turizmde Türkiye’nin rakibi durumunda olan ülkelerin tanıtma bütçeleri görülmektedir.

Kaynak : DPT, Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Turizm Özel İhtisas Komisyonu Raporu, DPT Yayın No : DPT : 2416 - ÖİK : 475, Ankara, Eylül 1995, s. 89.

Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Turizm Örgütünün verilerine göre, içlerinde özel şirketlerin, resmi seyahat ofislerinin ve şehir ziyaretçi ofislerininde bulunduğu 556 seyahat organizasyonu, birleşik devletlerde seyahatin geliştirilmesi için 1. 03 milyar Dolar tutarında satış geliştirme faaliyeti gerçekleştirmişlerdir. Yapılan araştırmalar bu kuruluşların % 14’nün uluslararası satış geliştirme faaliyetleri için harcadıkları miktarın bir milyon dolardan fazla olduğunu, % 15’nin 500 bin - bir milyon dolar, % 20’nin 100 bin - 500 bin dolar arasında ve % 47’nin de yüz bin dolardan daha az bir miktarda harcama yaptıklarını ortaya koymuştur.

Bir başka Kuzey Amerika ülkesi olan Kanada’nın resmi turizm örgütü olan, Kanada Turizm Ofisinin 1995 / 1996 yılına ait bütçesi 50. 4 milyon Kanada Doları olarak ifade edilmiştir. 1998 / 99 mali yılı ile birlikte, pazarlama ve endüstri gelişim fonlarının miktarı 140 milyon Kanada dolarına yükseltilmiştir ( Bu miktarın içinde maaş ödemeleri yoktur ). Bütçenin % 87. 9’luk bölümü Kanada içinde ve yurt dışında gerçekleştirilen pazarlama faaliyetleri, geri kalan kısmı ise, bilgi hizmetlerinin geliştirilmesi ve endüstride ki rekabeti artırmak için harcanmıştır ( Travel and Tourism Intelligence 2000 : 65 ).

Akdeniz çanağında, Türkiye’nin rakiplerinden birisi olan İsrail’de, turizm bakanlığının 1998 yılı bütçesi 120 milyon Dolar dır. Bu miktarın otuz milyon dolarlık kısmı pazarlama ve satış geliştirme faaliyetlerine ayrılmıştır. Bunun yanısıra İsrail havayollaerı El Al, İsrail Oteller Birliği, seyahat acentaları ve yerel yönetimler reklam ve pazarlama faaliyetlerine nakit veya hizmet ( Uçak biletleri, ağırlama v.b. ) olarak kırkaltı milyon dolar tutarında katkıda bulunmuşlardır ( Travel and Tourism Intelligence 2000: 65 ).

Bütün bu bilgilerden de anlaşılabileceği gibi, Türkiye’nin tanıtım bütçesi diğer ülkelerle karşılaştırıldığında oldukça düşük düzeyde kalmaktadır. Burada dikkati çeken diğer bir konu söz konusu ülkelerde devletin dışında, turizmden doğrudan veya dolaylı olarak gelir elde eden sektör kuruluşlarının, yerel yönetimlerin, ticaret odalarının v.b. ülke tanıtımına önemli ölçüde katkıda bulunduklarının görülmesidir. Bu oran Türkiye’nin rakibi konumunda olan ülkeler söz konusu olduğunda % 20 ile % 45 arasında değişmekte, A.B.D. de ise % 50 ye kadar çıkmaktadır ( bkz. Tablo 5 ). Türkiye’nin tanıtım bütçesi içinde sektör kuruluşlarının, yerel yönetimlerin, ticaret odalarının v.b. payına ilişkin olarak bir veriye ulaşılamamıştır. Esasen bu tür kuruluşlar daha çok yurt dışındaki fuarlara kendi imkanları ile katılıp, bölgesel düzeyde tanıtım çabalarına girişmektedirler.

Türkiye’nin mevcut olan ve sık sık dile getirilen olumsuz imajının düzeltilmesi, söz konusu olan olumlu imajının desteklenmesi için tanıtma faaliyetlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Ülkenin tanıtımında, sadece tarihi ve turistik değerlerin ön plana çıkarılması yeterli değildir, aynı zamanda ekonomik, siyasi, kültürel tanıtma faaliyetleri de ülke imajının olumlu yönde oluşturulmasına önemli katkılarda bulunabilirler. Esasen ekonomik, siyasi ve kültürel tanıtım faaliyetleri ile turistik tanıtım faaliyetlerini birbirinden ayırmanın yanlış olacağını söylemek mümkündür.

Araştırmayı gerçekleştirebilmek ve sağlıklı sonuçlar alabilmek için, konunun belirlenmesinden sonra, Türkiye’nin tanıtım faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan harcama miktarları, gelen turist sayısı ve turizm gelirlerine ait rakamlar elde edilmeye çalışılmıştır. Bu aşamada tanıtma harcamaları açısından sağlıklı ve tam rakamlara ulaşılamamıştır. Bu durumun nedenleri olarak, ülke tanıtımı ile ilgilenen çok sayıda kuruluşun olması ve bunların kendi içlerinde sağlıklı kayıtlarının bulunmaması, Turizm ve Kültür bakanlıklarının belirli dönemlerde birleştirilip belirli dönemlerde tekrar müstakil bakanlıklar haline getirilmesi gibi nedenlerle kayıtların sağlıklı olmaması ve bazı harcamaların gizli ödenekten yapılması gibi hususlar belirtilebilir. Araştırma sırasında görüşülen, tanıtma faaliyetleri ile ilgilenen pek çok kamu kuruluşunun, kendilerinin de harcama rakamları ile ilgili olarak Turizm Bakanlığı’nın verilerine başvurduklarını ifade etmelerinden sonra, Turizm Bakanlığın da yapılan araştırmalar neticesinde 1984 - 1999 dönemine ilişkin tanıtım harcaması rakamlarına ulaşılmıştır. Aşağıdaki tabloda bu döneme ait konu ile ilgili rakamları görmek mümkündür.

5. 5. 1. Verilerin Toplanması

5. 5. 2. Verilerin Analizi

Çalışmada Korelasyon Analizi, Regresyon Analizi ve Determinasyon Katsayısı kullanılmıştır. Korelasyon Analizleri değişkenler arasındaki ilişkileri betimlemek amacıyla kullanılan tekniklerdir. Değişik alanlardaki araştırmalar korelasyon analizlerine geniş ölçüde yer vermektedir. Hemen hemen bütün araştırmalarda, değişik olaylar ve değişkenler arasındaki ilişkileri bulma, bir olay ya da değişkeni başka bir olay ya da değişkenlere bağlama durumu görülmektedir. Her ne kadar korelasyon çalışmaları, bu tekniklerin gelişimine büyük hizmeti dokunan Pearson (1857-1936 ) ve Fisher (1890-1962) den beri geniş ölçüde kullanılmakta ise de, özellikle 1960’dan bu yana, bu analiz tekniği daha popüler bir hal almıştır.

İki değişken arasında ilişki olması, yani bir korelasyon bulunması ile anlatılmak istenen şey, bu değişkenlerden gelen veri gruplarının birbiriyle bağıntılı ve düzenli olarak değişmesidir. Bu düzenli değişme iki şekilde görülmektedir. Birinci şekil, iki grup verinin aynı yönde, paralel olarak değişmesi; yani, bir grup veriler büyürken öteki gruptakilerin büyümesi ya da bir grup veri küçülürken öteki gruptakilerin de küçülmesidir. İkinci şekil ise ilişkinin ters yönde olması, yani bir gruptaki veri büyüdükçe öteki gruptakilerin küçülmesi durumudur. Birinci gruptaki ilişkilere pozitif ilişki ve bu ilişkiyi gösteren korelasyona da pozitif korelasyon, ikinci gruptaki ilişkilere negatif ilişki, buna dayanan korelasyona da negatif korelasyon denmektedir, böyle bir korelasyon katsayısının başında eksi ( - ) işareti bulunur.

Değişik durumlara uygun geliştirilmiş çeşitli korelasyon teknikleri vardır. Değişkenler arasındaki ilişkinin doğru olarak hesaplanabilmesi için gerekli istatistik tekniğinin seçilmesinden önce üzerinde gözlem yapılan değişken sayısının, değişkenlerin sürekli ve süreksiz gibi durumlarının ve doğrusal ya da doğrusal olmayan ilişki biçimlerinin iyice saptanması gerekmektedir.

Determinasyon Katsayısı = r² dir.

5. 5. 4. Model Değişkenlerin Seçimi ve Açıklanması

1984 ve 1999 yılları arasındaki dönemi kapsayan on altı yıl içerisinde elde edilen turizm gelirleri incelendiğinde 1986, 1991, 1999 yılları dışında gelirlerde sürekli bir artış olduğu görülmektedir. Bu dönem zarfında tanıtmaya ayrılan kaynaklarda da çoğunlukla bir artış söz konusudur. Bu iki değişken arasındaki ilişkinin derecesini ortaya koyabilmek amacıyla yapılan korelasyon analizi sonucunda, tanıtma bütçesi ile turizm geliri arasındaki korelasyon katsayısı 0, 793 olarak bulunmuştur. Bu rakam bize güçlü bir ilişkinin varlığını göstermektedir. Bu ilişki pozitif bir ilişkidir. Yani; tanıtma için ayrılan kaynak miktarı arttıkça, elde edilen gelirlerde de bir artış olmuştur. Bu dönemle ilgili olarak yapılan “ t “ testi sonucunda bulunan 0, 01 rakamı da sonucun istatistiki açıdan önemli olduğunu göstermektedir.

1984 - 1999 yılları arasında kalan dönem incelendiğinde tanıtmaya tahsis edilen kaynakların genel olarak artırıldığı görülmektedir. Yine bu dönem zarfında 1986, 1993 ve 1999 yıllarında bir önceki yıla nazaran gelen turist sayısındaki düşüş dışında sürekli olarak turist sayısında bir artış söz konusudur. Tanıtmaya tahsis edilen kaynak miktarı ile gelen turist sayısı arasındaki ilişkinin ortaya konulabilmesi için yapılan korelasyon analizi sonucunda bulunan korelasyon katsayısı’nın 0, 812 olması iki değişken arasında pozitif yönde sıkı bir ilişkinin olduğunu göstermektedir. Analiz sonucunun istatistiki açıdan değer taşıyıp taşımadığını anlamak amacıyla yapılan “ t “ testi sonucunda bulunan 0, 01 rakamı korelasyon sonucunun istatistiki açıdan değer taşıdığını göstermektedir.

Determinasyon katsayısı = r² dir.

Regresyon analizi sonucu, Annova tablosunda F değerinin 27, 126 ve güven aralığının ,000 olarak bulunması, tanıtım bütçesinin turist sayısı üzerinde açıklayıcı değişken olarak alınabilirliğini gösterir. Diğer bir deyişle tanıtım bütçesi, turist sayısını etkilemektedir.

Tanıtım bütçesi ile turist sayısı arasında kurulan bir nolu regresyon denklemindeki katsayıların güven aralığının ( t = 4, 287, a = , 001 ve t= 5, 208 , a = ,000 ) şeklinde bulunması denklemin anlamlılığını göstermektedir.

1. Predictors: (Constant), TAN.BUT
2. Dependent Variable: TUR.SAY

1. Dependent Variable:TUR:SAY= 2,905+0,150x(Tanıtım Bütçesi )

Regresyon analizi sonucu, Annova tablosunda F değerinin 23, 788 ve güven aralığının , 000 bulunması tanıtım bütçesinin turizm geliri üzerinde açıklayıcı değişken olarak alınabilirliğini gösterir. Diğer bir deyişle tanıtım bütçesi turizm gelirlerini etkilemektedir.

Tanıtım bütçesi ile turizm geliri arasında kurulan iki nolu regresyon denkleminde, katsayıların güven aralığının ( t= 2, 466, a = , 027 ve t = 4, 877, a = , 000 ) şeklinde bulunması denklemin anlamlılığını göstermektedir.

1. Predictors: (Constant), TAN.BUT
2. Dependent Variable: TUR.GLR.

1. Dependent Variable:TUR.GLR.= 1,365+,115x(Tanıtım Bütçesi )

- EROL, Miktad. ( 1992 ). Turizm Pazarlaması. İstanbul : Filiz Kitabevi.

- Devlet Planlama Teşkilatı. ( 1995 ). Yedinci Beşyıllık Kalkınma Planı Turizm Özel İhtisas Komisyonu Raporu. Yayn No : DPT: 2416 - ÖİK : 475. Ankara : DPT Yayınları.

- İNCEOĞLU, Metin. ( 1985 ). Güdüleme Yöntemleri. Ankara : Basın - Yayın Y. O. Basımevi.

- HACIOĞLU, Necdet. “ Dış Tanıtım ve Örgütleme Modeli ”, Turizm Yıllığı 1992, Kalkınma Bankası Yayını, Ekim 1992.

- KOTLER, Philip. ( 1984 ). Pazarlama Yönetimi. Çev: Yaman ERDAL. İstanbul : Bilimsel Yayınlar Derneği

- SABUNCUOĞLU, Zeyyad. ( 1992 ). Halkla İlişkiler. Bursa: Rota Ofset.